W wymiarze lokalnym ważne było powołanie nowych władz miasta, a o 80 mandatów w łódzkiej radzie miejskiej ubiegało się wtedy 422 kandydatów wystawionych na 83 listach wyborczych. Głosowanie odbyło się 27 maja 1990 r. Frekwencja wyborcza w regionie łódzkim była niewielka, wyniosła 33,2 proc., przy średniej krajowej na poziomie 42,7 proc.
Polityczne układanki
Pierwsze wolne, w pełni demokratyczne wybory samorządowe w nowej rzeczywistości politycznej ustawiły bieg wydarzeń w Łodzi na kolejne lata. Jak już pisaliśmy, na łódzkiej scenie dominowały dwa komitety wywodzące się z kręgów Solidarności. Pierwszy to utworzone wiosną 1989 r. Łódzkie Porozumienie Obywatelskie (ŁPO), do którego weszły 42 organizacje centroprawicowe. Drugie ugrupowanie, Wojewódzki Komitet Obywatelski (WKO), powstało w grudniu 1989 r. pod przewodnictwem Marka Edelmana. Wynik wyborów w maju 1990 r. był korzystny dla ŁPO, które zdobyło 62,5 proc. głosów, co zapewniło mu 50 mandatów. Na WKO głosowało 30 proc. wyborców, co przełożyło się na 24 mandaty, a sześciu radnych wprowadziła do Rady Miejskiej w Łodzi Socjaldemokracja RP, powołana po rozwiązaniu PZPR, która uzyskała 7,5 proc. poparcia. W związku z takim rozstrzygnięciem ŁPO zdecydowało się przejąć władzę w Łodzi i sprawować ją samodzielnie. Przewodniczącym rady miejskiej został Andrzej Ostoja-Owsiany, a prezydentem miasta – Grzegorz Palka. Kluby WKO i SDRP ulokowały się w roli opozycji.
Demokratycznie, ale partyjnie
Pierwsze demokratyczne wybory do rad gmin i miast nie tylko reaktywowały autentyczny samorząd terytorialny, ale stanowiły początek dominacji systemu partyjnego w Polsce. Miasto podzielono na dziesięć okręgów, a listy otwierali lokalni liderzy partyjni – o jeden mandat radnego ubiegało się pięcioro kandydatów. Według nowych przepisów ordynacji wyborcy wskazywali jedynie radnych do rad gmin. Członków organu wykonawczego, a więc zarządu, powoływała rada gminy. W 1990 r. nie zdecydowano się jeszcze na bezpośredni wybór wójtów, burmistrzów i prezydentów. W radzie miejskiej obsadzono według klucza wyborczego 80 mandatów, ale do końca pierwszej kadencji samorządu jedynie klub SDRP pozostał w niezmienionym składzie. Część członków WKO po powstaniu Unii Demokratycznej utworzyła odrębny klub radnych tej partii w radzie. Kilka osób wystąpiło z ŁPO, tworząc Klub Radnych Liberałów, co było również związane z powstaniem w 1990 r. Kongresu Liberalno-Demokratycznego i jego dobrym wynikiem w wyborach parlamentarnych. Po odejściu z ŁPO i WKO w sumie 18 osób złożyło deklaracje o nieprzynależności do żadnego klubu.
Prezydent czasów przełomu
Grzegorz Palka urodził się w Łodzi 8 maja 1950 r. Był działaczem opozycji w okresie PRL-u, został pierwszym prezydentem Łodzi w latach 1990–1994 i przewodniczącym Rady Miejskiej w Łodzi w latach 1994–1996. Ukończył studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Łódzkiej i był potem pracownikiem naukowym tej uczelni. W 1980 r. wstąpił do NSZZ „Solidarność” i wszedł w skład prezydium Komisji Krajowej związku. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. został zatrzymany w Gdańsku, a później aresztowany. Zwolniono go po amnestii w połowie 1984 r. W 1989 r. znalazł się wśród założycieli Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego, współtworzył także Łódzkie Porozumienie Obywatelskie, które zwyciężyło w wyborach i przejęło władzę w mieście. W 1990 r. objął urząd prezydenta Łodzi do 1994 r., a później stanął na czele rady miejskiej. W trudnym czasie transformacji politycznej i gospodarczej tworzył podwaliny łódzkiego i polskiego samorządu, podejmując również pierwsze działania dotyczące inwestycji miejskich oraz walki z rosnącym w Łodzi bezrobociem, o czym będziemy pisać.
