W 1974 r. opracowano studium techniczne, które przewidywało utworzenie na tym terenie zajezdni tramwajowej na 160 eksploatowanych w Łodzi przegubowych wagonów typu 102NaW / 803N. Projekt zajezdni ukończono w kwietniu 1978 r., a w sierpniu 1978 r. wprowadzono wykonawcę – Chemobudowę Łódź – na teren budowy. Prace rozpoczęły się na dobre jesienią tego roku i ich przebieg oddawał jednak dokładnie ówczesny stan gospodarczo-polityczny. 36-miesięczny termin zakończenia prac (październik 1981 r.) szybko określono jako nierealny.
Innym zagadnieniem było przystosowanie pierwotnego projektu do taboru, który w międzyczasie pojawił się na łódzkich torowiskach: wagonów typu 805N. Na szczęcie nie wymagało to większych zmian w projekcie, a zajezdnię obliczono ponownie na 220 szt. wagonów tego typu. Prace posuwały się powoli, a najmłodsza zajezdnia w Łodzi (i zarazem w Polsce) z wolna rosła w oparciu o materiały prefabrykowane.
Zajezdnia MPK Łódź wzorem dla całej Polski
Zastosowane rozwiązania techniczne i organizacyjne miały być wzorem dla innych obiektów tego typu w całym kraju: duże odległości pomiędzy torami w halach i na placu postojowym, elektrycznie podnoszone pomosty w kanałach, tory poprowadzone na „estakadach”, dobrze doświetlone światłem dziennym wnętrza, czy nowoczesna myjnia.
Ważnym aspektem funkcjonowania zajezdni była możliwość dojechania wagonami w dowolne miejsce zajezdni, bez potrzeby manewrowania. Zajezdnię można było również objechać tzw. „torem szybkim”.
Na przełomie 1985 i 1986 r. trwały ostatnie prace wykończeniowe na terenie „Telefonicznej”. Do końca lutego 1986 r. chciano się uporać ze wszelkimi usterkami i niedociągnięciami. Ponieważ od momentu zaprojektowania zajezdni mijało właśnie prawie 10 lat, niektóre przepisy zdążyły się zmienić. W 1985 zapewniono również tabor dla zajezdni „Telefoniczna” – miały tam trafić wozy z likwidowanego obiektu przy ul. Tramwajowej.
Uroczyste otwarcie
Uroczystego otwarcia zajezdni „Telefoniczna” i oficjalnego przekazania obiektu przez Chemobudowę-Łódź dokonano w sobotę, 15 marca 1986 r. W uroczystości udział wzięli: I sekretarz KŁ PZPR – Tadeusz Czechowicz, minister budownictwa, gospodarki przestrzennej i komunalnej – Józef Niewiadomski (na tym stanowisku od listopada 1985 r., wcześniej pełnił obowiązki prezydenta Łodzi), przewodniczący Rady Narodowej Miasta Łodzi – prof. Mieczysław Serwiński, prezydent Łodzi – Jarosław Pietrzyk oraz delegacja zaprzyjaźnionego z MPK Łódź przedsiębiorstwa komunikacyjnego z Karl-Marx-Stadt (d. NRD; obecnie Chemnitz).
Tramwaje MPK Łódź na przełomie lat 80. i 90.
Z dniem 1 kwietnia 1986 r. na stan zajezdni „Telefoniczna” wpisano 42 przegubowe wagony 803N z 1973 i 1974 r. – wszak to dla nich projektowana była ta zajezdnia. Z tą samą datą wpisano na stan 2 szt. wagonów typu 105NW z 1977 r., 24 szt. wagonów 805N z 1978 r. (w tym dwa przebudowane na typ 805NS – 6435 i 6460) oraz wagony typu 805Na: 14 szt. z 1979 r., 14 szt. z 1983 r., 2 szt. z 1984 r. i 14 szt. z 1985 r. Jeszcze w 1986 r. tabor zajezdni „Telefoniczna” wzbogacił się o 33 kolejne wozy typu 805Na, wpisane na stan w czwartym kwartale.
Przegubowe wagony typu 803N nie zagrzały zbyt długo miejsca na „Telefonicznej”. Pierwszych 16 sztuk pozbyto się już przede wszystkim w listopadzie i grudniu 1987 r., kolejnych 17 szt. – na ogół w listopadzie i grudniu 1988 r., a ostatnich 9 szt. – przeważnie w styczniu i lutym 1989 r. Od tego momentu tabor był ujednolicony do wozów 805N i pochodnych.
Nowa era MPK Łódź
Z dniem 1 stycznia 1993 r. działalność rozpoczęło Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne – Łódź Spółka z o.o., powołane do życia Aktem Założycielskim z dnia 26 października 1992 r. „Stare”, komunalne MPK, postawione w stan likwidacji w grudniu 1991 r., stopniowo przekazywało majątek do nowej Spółki, działającej w oparciu o prawo rynkowe i – co istotne – jedynie na terenie gminy Łódź. W momencie rozpoczęcia działalności Spółki, na stanie zajezdni „Telefoniczna” znajdowało się 220 wagonów (wyłącznie) 805Na i pochodnych, a więc dokładnie tyle, na ile obiekt ten był zaplanowany.
Niskopodłogowe tramwaje, czyli rewolucja w MPK Łódź
Pojawienie się w Łodzi taboru niskopodłogowego było absolutną rewolucją, zarówno jeśli chodzi o komfort podróży dla pasażerów i pracy dla motorniczych, jak i o sposób serwisowania takich wozów. Pierwszy Cityrunner dostarczony został do Łodzi jeszcze w grudniu 2001 r. Ogółem na stan zajezdni „Telefoniczna” wpisano w 2002 r. 15 szt. Cityrunnerów (z czego 13 szt. zostało zmontowanych w Zakładzie Remontu Taboru MPK Łódź przy ul. Tramwajowej). W ruchu liniowym zadebiutowały w dniu 28 marca 2002 r.
Znaczne zmiany w infrastrukturze zajezdni spowodowała dostawa kolejnej partii tramwajów niskopodłogowych – 10 szt. tramwajów typu 122N z bydgoskiej PESY w 2008 r. (później zwanych „Tramicusami”). Najbardziej zużyte elementy torowisk (niektóre zwrotnice i zużyte łuki) zostały wymienione, podobnie jak betonowa nawierzchnia międzytorza na placu postojowym. Sam plac został rozbudowany: w czerwcu 2008 r. oddano do użytku 3 kolejne tory postojowe (nr 25, 26 i 27) oraz jeden tor wyjazdowy (szybki, nr 28).
Kolejne lata na zajezdni „Telefoniczna"
W następnych latach na „Telefoniczną” trafiały wagony z kolejnych łódzkich zajezdni – najpierw z „Dąbrowskiego” (45 składów typu 805Na w styczniu 2011 r.), następnie z dniem 1 kwietnia 2012 r. – z Brusa i Helenówka: w drodze zakupu 9 szt. wozów GT-6 (7 szt. z TP i 2 szt. z MKT) i 2 szt. GT8ZR (z MKT) oraz w drodze leasingu 6 szt. M6S i 6 szt. GT8N (z MKT).
W 2015 r. na stan zajezdni „Telefoniczna” wpisano 22 szt. wagonów „Swing”, a z kolejną ich partią (12 szt. w 2018 r.) rozpoczęto przebudowę obiektu. Uroczystego otwarcia nowej hali przeglądowo-remontowej dokonano w dniu 28 lutego 2019 r., a w kwietniu 2020 r. nowa podstacja trakcyjna na dobre przejęła zadanie tej dotychczasowej z 1986 r.
Obecne inwestycje na zajezdni „Telefoniczna"
Na zajezdni realizowane są dziś kolejne inwestycje. W kwietniu 2025 r. rozpoczęto pierwsze prace ziemne związane z budową nowych torów odstawczych we wschodniej części zajezdni. Prace te wymagały rozbiórki dawnego budynku administracyjnego. Obecnie na etapie wdrażania jest także projekt rozbudowy części socjalnej (nowe pomieszczenia socjalne, biurowe, w tym dyspozytornia).
Obecnie Zakład Eksploatacji Tramwajów nr 1 „Telefoniczna” zatrudnia 596 osób (w tym 109 kobiet), z czego na stanowiskach motorniczych 393 osób (w tym 91 kobiet). Stacjonuje tam 197 wagonów tramwajowych, z czego 83 to wozy przegubowe. W dni powszednie z zajezdni wyjeżdża na miasto 112 pociągów na linie 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 17, 18 i 45.
- ZOBACZ TAKŻE: Księży Młyn nie zawsze był wizytówką Łodzi. Jak wyglądał 100 i więcej lat temu? [ZDJĘCIA]
Zwiedzanie zajezdni z okazji 40. urodzin
W niedzielę, 15 marca, MPK Łódź wspólnie z Klubem Miłośników Starych Tramwajów zapraszają na dzień otwarty zajezdni „Telefoniczna”, zorganizowany z okazji 40-lecia tego obiektu.
Na teren zajezdni można dostać się jedynie na pokładzie specjalnych tramwajów – odjazdy spod dworca Łódź Fabryczna o godz. 9:40, 10:30, 11:20, 12:10, 13:00 13:50 i 14:40. Goście będą mogli objechać zajezdnię z przewodnikiem na pokładzie tramwaju, po czym zobaczyć wystawę taboru i odjechać z powrotem pod dworzec.
