24 stycznia 1885 r. metropolita warszawski, abp Wincenty Teofil Popiel wydał dekret o podziale parafii katolickiej w Łodzi i ustanowieniu nowej parafii – Podwyższenia św. Krzyża. W końcu lat 50. XIX w. liczba mieszkańców Łodzi osiągnęła 40 tys., a w tym czasie katolicy mieli tylko jedną parafię w obrębie miasta, czyli stary drewniany kościół pw. Najświętszej Maryi Panny na Górkach Plebańskich (Plac Kościelny w Łodzi).
- ZOBACZ TAKŻE: Droga do katedry. Kościół św. Stanisława Kostki w Łodzi
Polityka władz carskich była wroga wobec katolicyzmu i skutecznie mnożono przeszkody przy tworzeniu nowych parafii. W lipcu 1860 r. rozpoczęto jednak budowę pierwszego murowanego kościoła w Łodzi u zbiegu ulic Dzikiej i Przejazd (Sienkiewicza i Tuwima). Początkowo miał być pod wezwaniem św. Jakuba, ale ostatecznie zmieniono je na Podwyższenie Świętego Krzyża. Budowę ukończono w 1888 r., ale w związku z pilną potrzebą poświęcono go już w 1875 r., oddając do użytku pięć lat później, a nową parafię erygowano w 1885 r.
Neoromański kościół trójnawowy na planie krzyża, położony przy obecnej ul. Sienkiewicza 38 w Łodzi, wzniesiono według projektu Franciszka Tournelle’a. Na frontonie znajduje się wieża z trzema dzwonami i sygnaturką, wewnątrz jest sześć ołtarzy – główny z nich ufundował Karol Scheibler, boczny zaś jego zięć, Edward Herbst. Po północnej stronie kościoła znajduje się pomnik poświęcony ofiarom stanu wojennego, a w ścianę jest wmurowana tablica upamiętniająca poległych stoczniowców.
