W 1916 roku okupacyjne władze niemieckie zezwoliły na manifestację z okazji 125. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. W ogromnym pochodzie o patriotycznym charakterze wzięło udział 50 tysięcy Łodzian. Przemaszerowali oni z placu Targowego (obecnie plac Dąbrowskiego) do katedry przy ulicy Piotrkowskiej, zaś w teatrach odbyły się uroczyste przedstawienia.
Studenckie manifestacje przeciwko komunistom
30 lat później, w 1946 roku, a więc niemal rok po zakończeniu II wojny światowej obchody z okazji 155. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja przybrały charakter studenckich manifestacji przeciwko nowej, komunistycznej władzy. Tej przeszkadzały związane ze świętem religijne tradycje, a także fakt, że Polacy czuli się mocno związani z uroczystościami trzeciomajowymi, a nie pierwszomajowymi czy nowo ustanowionym Dniem Zwycięstwa – 9 maja. Po mszy w katedrze wznoszący patriotyczne i antykomunistyczne okrzyki pochód przeszedł ulicą Piotrkowską, a na wysokości ulicy Tuwima doszło do konfrontacji z prowokatorami z UB i Milicją Obywatelską. Zginęła jedna osoba, choć część historyków zakłada, że było nawet pięć ofiar. Aresztowano najaktywniejszych uczestników manifestacji. Studenci wzniecili protest na uczelni, który trwał do 20 maja. W tym czasie zaczęli też strajkować łódzcy robotnicy i tramwajarze. Sytuacja wymykała się komunistycznej władzy spod kontroli, ale udało się jej spacyfikować protesty studentów i tramwajarzy. Strajki w fabrykach trwały jeszcze kilka miesięcy.
- ZOBACZ TAKŻE: Święto Pracy w Łodzi kiedyś i dzisiaj. Poznaj jego historię obchodów 1 maja [SZCZEGÓŁY]
Święto zniesione i przywrócone
W okresie PRL święto zniesiono, a władze zabroniły jego obchodów, choć zdarzały się patriotyczne manifestacje, zwłaszcza w okresie tzw. karnawału „Solidarności” i stanu wojennego. W 1990 roku przywrócono Święto Narodowe Trzeciego Maja, które obecnie jest dniem wolnym i jednym z najważniejszych państwowych świąt w Polsce.
Istotna data dla Łodzi
3 maja stał się też datą istotną dla… miejskiej przestrzeni. W 1927 roku na Placu Wolności wmurowano kamień węgielny pod budowę pomnika Tadeusza Kościuszki, który odsłonięto 14 grudnia 1930 roku. Z kolei 29 lat temu, w 1997 roku przy Łódzkim Domu Kultury odsłonięto największy w Polsce pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego. W uroczystym odsłonięciu udział wziął ostatni prezydent Rzeczypospolitej na Uchodźstwie Ryszard Kaczorowski.
